Wonen boven bank tijdens overval

ALMELO - ‘We zaten nog op school en beleefden de oorlog op onze manier,’ geeft At van Schooten aan. Hij is inmiddels 89 jaar oud, maar kan zich de oorlogsjaren nog heel goed voor de geest halen.

Ook zijn zus Dineke Bax -van Schooten, die nu 85 jaar oud is, weet zich nog verschillende details uit de oorlog te herinneren. ‘Ik heb een goed fotografisch geheugen,’ vertelt ze. Met name At, vroeger Atty genoemd is regelmatig aan het woord tijdens de documentaire over ‘Het Verzet Kraakt’.

Derk Smoes liet leiderschap zien

Zittend op de bank bij zijn zus Dineke vertelt At, die al jaren in Borne woont, hoe het was om destijds boven de Nederlandsche Bank te wonen en allerlei verhalen mee te krijgen. ‘Ik was nog een jongen en ook nog één die graag kattekwaad uithaalde, maar ik ben toen in korte tijd een man geworden. Ik was 12 jaar toen de oorlog uitbrak en 17 jaar toen deze voorbij was,’ aldus At. Zijn oudere broer Wim moest onderduiken en mocht destijds geen HBS-examen doen. Wim heeft het einde van de oorlog meegemaakt, maar is helaas twee jaar later overleden. ‘Het was wel met militaire eer, maar daar heb je hem niet voor terug,’ aldus Dineke. At kwam in de oorlogsjaren regelmatig in het bankgebouw. Kende de verschillende medewerkers goed van gezicht. Ook Derk Smoes was daar bij. ‘Wat had die Derk Smoes een charisma. Hij was niet zo spraakzaam, maar ik zag een geboren leider in hem,’ geeft Dineke aan.

Henk van Schooten

Toen destijds alle verzetsstrijders in de kluis zaten waren ook Dineke en At daarvan op de hoogte. Zo jong als ze waren hadden ze geleerd te zwijgen. Hun moeder werd verhoord en vader Henk van Schooten werd meegenomen naar de gevangenis. Hij werd op transport gezet naar Duitsland. Na een bombardement wist hij te ontsnappen en is lopend terug gekomen. Totaal uitgeput. Al snel werd Henk van Schooten opnieuw opgepakt. Ook de tweede keer wist hij te ontsnappen. Uiteindelijk heeft hij een hele tijd bij bakker Kobes ondergedoken gezeten. Hij heeft de oorlog overleefd en is 84 jaar geworden. Hij praatte er bijna nooit over. ‘Mijn vader heeft diep in het verzet gezeten maar wilde absoluut geen held genoemd worden, al was hij dat in mijn ogen wel,’ geeft At aan. Hij was een idealist en hij had een wereldbond voor ogen. Hij zou graag een leger zien waaraan iedereen een steentje bijdroeg. ‘Hij was geen echte realist,’ vertelt At. Hij heeft een boek geschreven onder de titel ‘Zo en niet anders’. ‘Als ik aan de oorlog denk hoor ik nog vaak aan de karren met paarden ervoor die beladen waren met spullen uit onze huizen. Ze hebben destijds ons land leeggeroofd en de spullen meegenomen naar Duitsland. Toch hebben wij nooit een echte haat jegens de Duitsers gehad. Die jongens deden immers vaak ook hun plicht. Er was veel onmacht en ook veel spanning.’ Het gevoel van geheimhouding zit nog steeds heel diep. ‘Ik moest als meisje af en toe een boodschap over brengen. Ik wist best dat ik iets belangrijks moest doen maar liet dat niet blijken,’ vertelt Dineke.

Genieten van herwonnen vrijheid

Zowel Dineke als At geven aan dat de oorlog een moeilijke tijd was, dat ze veel hebben meegemaakt maar dat het hen ook sterker heeft gemaakt. Na de oorlog ging alles de positieve kant op. Alles werd herbouwd en de mensen waren heel optimistisch. Ook At en Dineke hebben geleerd om positief te zijn. Ze bouwden een eigen gezin op. Onderling konden ze het heel goed vinden en hebben ze vele vakanties samen doorgebracht. Ze hebben beide met hun gezinnen vele jaren genoten van de vrijheid die hen geboden werd en ze gunnen iedereen dat ze in vrijheid mogen leven, want beiden ondervonden aan den lijve dat vrijheid een groot goed is. Zowel Dineke als At zijn inmiddels weduwe en weduwnaar. Ze bezoeken elkaar heel regelmatig en dan wordt er soms serieus gepraat, maar ook heel veel gelachen!

Het verhaal

Op 15 november 1944 overvallen verzetsstrijders een filiaal van de Nederlandsche Bank in Almelo. De buit: 46,1 miljoen gulden. Een recordbedrag tot op de dag van vandaag. De overval lukt, maar een paar weken later hebben de Duitsers het geld weer terug. Een deel van de verzetsmannen wordt opgepakt en sterft in de kampen. Een enkeling overleeft de oorlog. Dit zijn de feiten… maar wat zijn de verhalen? Hoor, zie en beleef het grootse theaterspektakel ‘Het Verzet Kraakt’.

Tentoonstellingen

Van mei tot en met augustus 2017 kun je bij zes Twentse musea terecht voor de verhalen achter de grootste bankroof aller tijden. In ieder museum hoor, lees, zie en voel je de verhalen van de mensen achter die bijzondere verzetsdaad. Bij de musea staan mensen uit de eigen plaats of gemeente centraal die een bijdrage hebben gepleegd aan de bankoverval op de Nederlandsche Bank in Almelo in november 1944. Ga op zoek naar die verhalen en de antwoorden op je vragen. En achterhaal de waarheid!

Passe-partout en fietstocht

Je kunt bij de musea en de tourist Info’s/VVV’s in Almelo, Nijverdal, Harbrinkhoek, Rijssen, Vriezenveen en Wierden terecht voor een passe-partout. Je kunt hier ook een boekje krijgen met een fietstocht langs de verschillende historische plekken en tentoonstellingen rondom de grootste bankroof. En natuurlijk kun je onderweg terecht bij een ‘onderduikadres’ voor een lekker hapje.